Zarządzanie strategiczne odpowiedzią na kryzys

Autor: Dr Beata Kozyra

Eksperci mówią dziś głośno o ogólnoświatowym kryzysie. Nasi rodzimi specjaliści potwierdzają, że kryzys dotarł i do naszego kraju. Niewielu z nich podpowiada, jak poradzić sobie w tych trudnych czasach. Menedżerowie intuicyjne zaczynają od wstrzymywania wcześniej zaplanowanych inwestycji i cięcia kosztów. Czasami jednak intuicja ta zawodzi. Dlaczego? Ponieważ nie chodzi tylko o bierne przetrwanie kryzysu, ale o przekucie jego symptomów na własną korzyść. Kryzys, jak zły sen, kiedyś minie i dobrze byłoby wtedy być nie tylko przygotowanym do nowych podbojów, ale przede wszystkich zająć najlepszą pozycję startową. To właśnie teraz jest dobry czas, aby spojrzeć kompleksowo na swoją organizację i zweryfikować kierunek jej działania, aby stworzyć lub uaktualnić strategię i efektywnie ją wdrożyć. Tworzenie czegoś nowego zazwyczaj kojarzy się jedynie z kosztami, jednak tworzenie strategii wiąże się bezpośrednio z poprawą efektywności działania organizacji. Praca nad strategią pozwala, a nawet wymusza, poszukiwanie racjonalnych  oszczędności  i optymalizacji procesów. W efekcie powstaje nowa droga rozwoju firmy, generująca większe zyski i duże oszczędności. Często szefowie firm nie zdają sobie sprawy, że brak strategii kosztuje ich znacznie więcej, niż wynoszą koszty związane z przygotowaniem i wdrożeniem strategii w życie.

Wyzwania współczesnej gospodarki, między innymi, takie jak: globalizacja, bardzo duża dynamika zmian w otoczeniu, wysoka jakość jako standard, wzrost znaczenia informacji, postępujący rozwój technologiczny, czy kryzysy zmuszają nas do zmiany sposobu myślenia o zarządzaniu firmą. Jak zatem działać na arenie współczesnej gospodarki, aby sprostać jej wymaganiom? Bardzo burzliwe obecnie otoczenie firmy determinuje, w sposób niezależny od zarządzających, wiele zagrożeń, ale jednocześnie generuje potencjalne możliwości rozwoju. Aby umiejętnie poprowadzić organizację do sukcesu, omijając zagrożenia i wykorzystując szanse, menedżer powinien umieć radzić sobie z niepewnym otoczeniem, minimalizując ryzyko swojego działania na rynku. Odpowiednie możliwości i narzędzia daje Zarządzanie Strategiczne, które w odróżnieniu od tradycyjnego podejścia do zarządzania, opiera się na takich wartościach, jak człowiek, wiedza, informacja czy inspiracja, a nie tylko cybernetyczne formuły, struktury zarządzania, czy sztywne zasady działania. Dobitnym świadectwem wzrostu znaczenia zagadnień strategicznych jest zdumiewający wzrost liczby konsultantów i doradców zatrudnianych przez czołowe firmy doradcze specjalizujące się w tej właśnie problematyce.

Zarządzanie strategiczne to ukierunkowany na przyszłość sposób zarządzania organizacją, który polega na identyfikacji kierunków rozwoju organizacji w oparciu o stan aktualny firmy i jej otoczenia oraz w oparciu o predykcje przyszłości. Pozwala realizować Wizję, Misję i cele strategiczne oraz dobierać optymalne metody, narzędzia i sposoby ich osiągnięcia. Pozwala przewidywać ewentualne szanse, jak i zagrożenia, takie jak kryzysy i zawczasu się do nich przygotować. Dzięki całościowemu spojrzeniu na firmę,
pozwala na zrozumienie procesów w niej zachodzących. Dzięki procesowi monitorowania środowiska zewnętrznego umożliwia dopasowanie wewnętrznego potencjału firmy do  ciągłych zmian otoczenia. Zarządzanie strategiczne ułatwia wytyczenie jednego kierunku działania dla całej firmy, co wpływa na poprawę efektywności jej działania.

Wszystko to sprowadza się to umiejętności myślenia strategicznego. Myślenie strategiczne ma wiele wymiarów. Jeden z nich to umiejętność spojrzenia z miejsca, w którym obecnie firma się znajduje w przyszłość, w miejsce w którym chciałaby być. Drugi, to spojrzenie z dystansu na swoją firmę, tak aby móc dostrzec wszystkie jej elementy, a nie tylko fragmenty. Myślenie strategiczne to kompleksowe spojrzenie na firmę, dzięki któremu widać cały obrazek, a nie tylko pojedyncze puzzle, a zarazem dalekosiężne spojrzenie, dzięki któremu możemy dostrzec miejsce firmy na rynku za kilka – kilkanaście lat. Myślenie strategiczne, to umiejętność, a więc można się jej nauczyć. Natomiast zarządzanie strategiczne, to sposób zarządzania wykorzystujący myślenie strategiczne oraz narzędzia strategiczne takie, jak: narzędzia do analizy czy Balanced Score Card.

Typowymi cechami zarządzania strategicznego są: 
- uwzględnianie znaczącego wpływu otoczenia na przedsiębiorstwo i konieczności dostosowania się do jego zmienności;
- koncentrowanie analizy i działań na tzw. obszarach krytycznych, strategicznych dla bytu przedsiębiorstwa, dobór środków i ich wykorzystywanie stosownie do wyników analizy strategicznej;
- myślenie alternatywne – formułowanie równoważnych wariantów i opcji rozwiązań strategicznych;
- myślenie przyczynowo-skutkowe, zapewniające podjęcie najlepszej decyzji poprzez rozważenie skutków działań.

Zarządzanie strategiczne może być nie tylko sposobem radzenia sobie z kryzysem, który nas zaskoczył, ale również formą zarządzania organizacją pozwalającą przewidywać kryzysy i przygotować firmę na jej skutki. Co więcej, dzięki myśleniu strategicznemu kryzys możemy przekuć w sukces i wykorzystać ten czas jako trampolinę do wybicia się ponad przeciętność.